Выпускникын шонкалымашыже

Айдеме семын кö улмынам йöршеш монден пытарена. Кажныже шкем моло деч ушанлан шотлена, пуйто эн чот умылышо, эн акылан улына. А мом вара тынар паленаже?

Тÿрлö ушан техникым, модым, кÿлеш оккÿл уверым…

Глянец-йылгыжше «нарынче» журналет ушет чот пойдара вет?

Лудын лектатат, йылме лÿгышташ тÿҥалеш. Тыге манеш-манеш дене еҥын лулегыжым веле огыл, шижде, шке вуйдорыкетымат нултен луктат.

Уш-акыл мом палыме деч веле огыл, шижмаш дечат шога. Молан манаш гын илышыште мо кÿлешыжым, мо шотанжым олыкысо мöр гай ойырен моштыман. Эн чаткажым да эн чевержым гына ушыш, чоныш пыштыман, радамлен пайдаланыман.

Кызыт СМИ манмет чотак вияҥын. Ала кÿлеш, ала уке увер-влак шинчаш, пылышыш, тамыш шкешт шеҥынак пурат. Мом гына пален от нал. Куанашат, öрашат, шорташат логалеш.

Кузе ойлат, СМИ – 4-ше власть, кучем. А кучемын пашаже – тиде социал илышым сай могырыш вораҥдымаш, калыкыште культурым шараш да пойдараш. Туге гынат, чаманен каласыман, чыла кучем чын радам дене огеш кай. Пазар (рыночный) илыш аклаш лийдыме койышланат акым шындаш тунемын. Ынде изирак шольо-шÿжарна «Йошкар упшымат», «Крокодил Генамат» начарын палат, нунын тале геройышт тиде: Симпсон, Покемон… Мом кугуракше-влак нерген ойлаш? Кузе ойлат: кö тÿла, тудо куштыкта. Меже тидым, кидым совен, умшам карен колыштына, ончена. Журнал гаяк «йылгыжше» илышнам ончен йывыртена.

Информаций курымыштат тÿткылык кÿлеш. Кажне посна еҥын шинчаштыже, тÿрвыштыжö, пылышыштыже шке шотан, руш манмыла, ойыркалыше фильтр лийшаш. Тунам чылан раш шонаш тÿҥалына, ушан да поро чонан лийына.

Вара молан тÿрлö кÿлеш оккÿлжо дене савыркалаш тöчат?

Кунам ме каза пачала тöрштылмö шоум ончена, «весе»-влак тиде пагытыште оксанам, мландынам, эрыкнам, эртыкнам, йÿланам шолышт пытарат. А мыланнаже тиде жапыште оҥай, весела. Эсогыл, телеяшлыкше гыч тидымак койдарен ончыктат, лач шоналташ гына öрканена але лÿдына.

Улыт, улыт шуко ятыр оҥай, уш-чоным пойдарыше, пайда да чын статья, передаче, увер-влак — лач ойырен мошташ гына кÿлеш.

Журналистын тÿҥ пашаже – тÿнясе але посна верысе илышшер дене калыкым палдараш. Тиде пашам ойырышо айдеме эре чыным ойлышаш, писе лийшаш. Но шийвундо озалан кöра, шукыж годым, чыным окса ойыра. Садлан журналист клеткысе мотор йÿкан кайык гай, мом кÿштат тудым мура. А чон корштымо семжым иктат ок кол. Тыге лектеш, 4-ше кучемын пÿрымашыжат посна эҥер гай — йоген огеш эрте, кугурак кучем толкын гыч шога.

Мыйын шонымаште, кызыт калыклан ойыркалаш ситыше СМИ уке. Молан манаш гын нуно чылан ик сапкандыра кучышо дек ушналт толыт, ойышт дене огыт ойыртемалт. Тыгай ик сынан сÿретым тÿрлö у направлений, идеологиян СМИ гына сöрастарен кертеш. Тек тудо чылалан огеш келше, но тудо вет шонаш, чыным ужын мошташ таратыше лиеш. Пайдаланыше аудиторий ойырен кертшаш шкалан лишыл чыным, вуйжым пудыратышаш, уке гын ме йöршеш, жап эртен, пурын пуымо кочкышым нелше вольыкыш савырнен пытена. Вет кеч-могай айдеме шке ушыж дене луген-пÿтырен вашмутым муын моштышаш.

Кузе тыгай азап деч кораҥаш?

Мутлан, мыняр мемнан уло пунчал дене пеҥгыдемдыме эрыкан газет? Могай гына изданийым кидыш от кучо, чылан нуно унитарный предприятий пелен улыт. Шижат, сапкандыраже кушеч тÿҥалеш. Тиде мутат уке сай, но кушто молышт? Йомыныт. Одарланаш йöн уке. Газетым лукмаш – пеш неле паша. Садлан тыгай тÿҥалтышым моктыман, полшыман, ваштареш шогаш ок кÿл. Вет тыгай СМИ культура лопкытым шара, республикынан паша качествыжым нöлта.

СМИ-ым эре политике семын ончыман огыл, тудо тÿрлö сынан лийшаш, илышнан тÿрлö шöрынжым авалтышаш: спорт, сымыктыш, ял озанлык, йоча, самырык, илалше-влаклан келшыше да молат.

Теве ме, самырык-влак, палена мо шке тукымвожнам, акрет годсо коча-кованам, нунын илышыштым? Тиде мемнан шöртньына, рÿдына. Кушкын толшо тукымлан тыгай кугу погым арален кодымо гын, айста тудын дене пайдаланаш, шымлаш, шараш тÿҥалына. Вет мемнан уло 4-ше кучем – СМИ. Тудым шке кидыш налын, ончыко каена гын, шке ончыкылыкна, кушкашланна пеҥгыде негызым ыштена гын мо удаже?

Информаций илыш чыла йöным тидлан шуктен. Шонымо пашат суртыштетак шуктен кертат. Сотоэҥыремышвот кылыш гына лек. Туштак, йолташ-влак, паша, материал, респондент, газет. Шуко сайт-влак ик тÿня могыр гыч вес могырым марий-влакым ушен шогат. Ятыр виян, икоян калык тÿрлö оҥай мутланымашым наҥгая.

Самырык еҥ, огеш кÿл яра юж дене пайдаланен илаш. Тый кавасе миллион шÿдыр коклаште икте улат. Шке пагытет йÿлен эртарен йомат. Тый тÿнян ик шöртньö ужашыже улат, кышатым кодо!

Аланур Наюк

Реклама

One thought on “Выпускникын шонкалымашыже

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s