Тÿням шке шинча дене ужаш – пиал

Ик мудречын мутшо почеш, илышым пÿтынек ик верыште эртараш, лач оҥай книган ик лаштыкшым гына лудмо дене таҥастараш лиеш. Тачысе кечын поснак самырык-влак илышым книга лудмо да телевизор ончымо почеш огыл, а шке шинча дене ужын да шижын тÿням шымлаш тöчат. Таче ме тендам, пагалыме лудшына-влак, марий ÿдыр Галина Алыбина дене палымым ыштена. Кызыт тудо Кечывалвел Корейыште. Кызытсе информационный манме 21-ше курымышто Галина дене мутланаш кугу нелыт огеш лек. Лач жапым гына чын шотлен лукман да яра жапым муман. Йошкар-Олаште жап Корейысе Дегу ола деч 5 шагатлан почеш кодеш.

Кузе тыгай тора элыш логалынат?

– Поро лийже! 2009 ий февраль тÿҥалтыште Москва-Пекин-Дегу рейс самолётын Кечывалвел Корейын ик эн кугу, Дегу олан аэропортыштыжо шичмыжлан пел ият шеҥгелан кодо. Тылеч вара кеҥеж, шыжат эртыш, вÿдыжгö субтропический, лум деч посна, манаш лиеш, теле толын шуо, а кызыт уремыште шошо озалана. Мый Йонджин колледжыште тунемам. Тыште Россий гыч 30 наре студент шинчымашым пога да пашам ышта.

Марий Эл гыч латиктын улына: Марий кугыжаныш университетнан йот йылме да тÿнямбал кыл факультетше гыч Россий-Корей тÿнямбал студенческий вашкыл программе дене толынна.

– Марий кугыжаныш университет ден Йонджин колледж какласе договор нерген увер марий газетлаштат ыле. Тендан, студент-влакын, тушто тÿҥ пашада могай? Мом тунемыда да могай пашам виктареда?

– Ме Йонджин колледжыште туризм отделенийыште корей йылмым, корей культурым, эл да калык кокласе кылкучем шотым (рушлаже, международные манеры) тунемына. Икымше семестрым чыланат сайын пытаренна, корей системе почеш «А» ден «В»-м налынна. Тунемаш келша, неле огыл. Корей йылме деч посна моло предмет англичанла эрта. Ме чылан тудым сайын палена, садлан умылаш неле огыл. Тунемме деч посна колледжыште пашам ыштена, англичан йылмым туныктышо-влакын полышкалышышт улына. Факультативный англичан йылме урокым наҥгаена.

– Дегу олаште могайрак илыш?

– Йошкар-Ола дене таҥастарымаште, Дегу – чот кугу ола. Илыш шолеш веле. Тыште кум миллион утла еҥ ила. Корей культур илышым шымлаш гын, олаште шуко тÿвыра рÿдер уло, кажне еҥ келшышым ойыра. Адакшым эл мучко кажне тылзын тÿрлö фестиваль эртаралтеш, мöҥгö гыч лекташ кумылет гына лийже.

Корей Россий ден таҥастарымаште кугу огыл, садлан ме тÿрлö олаште лийынна, а шокшо кечым чÿчкыдын Пусан да Похан олалаште эртарена. Нуно Япон теҥыз серыште верланеныт. Шокшо кечын теҥызыште йÿштылына, пляжыште канена. Арня жапыште 9 шагат эр гыч 21 шагат кас марте колледжыште эртарена гын, шуматкече-рушарнян канена.

– Факультатив урок нерген ойлаш гын, англичан йылмым туныктышын да тендан, полышкалыше семын, пашада мо дене ойыртемалтеш?

– Колледжыште йот йылмым тунемме ойыртемалтше систем уло. Кÿчыкын каласаш гын, кажне факультетыште English-Zone маналтше, англичанла гына мутланыме кабинет уло. Тушто кореец-влак огыл, а обмен программе дене тÿрлö эл гыч толшо студент-влак пашам ыштат: Филлипин, Польшо, Россий да Румыний гыч. Тунемше-влак яра жапыштышт ты кабинетыш толын, англичан йылмым палымыштым мутланымаште шуарен кертыт. Ме туныктышо семын нунылан тÿрлö оҥай да актуальный теме-влакым ямдылена, йот йылмым тунемме годым модыш-влакым эртарена, пырля кином але мультфильмым ончена. Занятийлан программе уке. Эрыкан темылан мутланымаш студент-влаклан тыглай кечын кутырымаште йот йылмым куштылгын кучылташ полша, «живое общение» лиеш. Тунамак ме тунемшына-влак дене икияш улына, садлан студент-влак йоҥылышым ышташ огыт лÿд, кутырымашке куштылгын ушнат.

– Корейысе студент-влак могайрак улыт?

– Тыште тунеммылан кугу тÿткылык ойыралтеш, поснак тунемме верлан. Могай вузын дипломжым налмет дечын умбакыже уло илышет шога, садлан тунемаш пурашлан чот тыршаш кÿлеш. Пашаш пурымо годым тунем пытарыме вуз пеш кугу рольым модеш, тыгодым тушто кузе тунемметым огыт ончо, тÿҥжö – кушто тунемынат.

Йоча-влакын школышто эр гыч кас марте тунемыт. Поян ача-ава-влак йочам изи ийгот гычак тÿрлö академий ден институтлаш коштыктат, мутлан, англичан йылмым тунемаш, риторика, лидерство дене предметлам келгынрак шымлаш.

Студент-влак чыла вере икгай улыт шонем. Шукынжо пашам ыштат. Яра жапышт шагал. Пашадарышт гыч колледжыше але вузышто тунеммылан тÿлат. Рушарнян, палем, шукын черкыш каят, тушто кече мучко лийыт (баптист але протестан христиан черке-влак ятыр улыт).

– Российысе еҥым Касвел дене таҥастарымаште эре «душевный» улмыжо дене эн ончыч ойырет. А азиат еҥ-влак могай улыт?

– Пашаче. Паша кечын 9 шагат эр гыч 21 шагат кас марте паша верыште эртарат. Кугыжаныш пайрем пеш шагал, ик ийлан кок гана гына 3 кече пашаш огыт лек – Чусок (корей калыкын пайремже) да Китай У Ийлан, южышт ты кечынат пашаш лектыт. Айдеме семын, поро да йолташ семын шыма улыт, но чон почмашышт (душевность) огеш сите гай чучеш. Палемдынем, Корейыште, шуко азиат элласе обществыште гай ийгот чот кугу рольым модеш. Садлан Корейыште «Кузе лÿмет?» деч вара вигак «Мыняр ияш улат?» манын йодыт. Тыште изирак-влак кугуракым пагалышаш, ойжым колыштын шуктышаш улыт, кугурак-влак изиракым аралат, перегат. Но тидыже таче кечылаште изиш вашталт толеш шонем, «запад» тышкат пура. Еш шотыштат «американизаций» манме кая: ешым чумыраш огыт вашке, карьере нерген шонат. Йылме могырым кутырымыштым ончалаш гын, кугурак-влак деке пагалымашым ончыктышо, кужу да нелырак мутформо кучылталтеш, южгунамже ик действийымак ончыктышо мут йöршын вес шомак дене вашталтеш.

– Кузерак корей иероглиф-влакым тунемме корно такырталтеш? Чот неле дыр?

– Корей йылмым тунемаш тÿҥалмеке, марий йылме дене икгайлыкым шижынам. Варажым Интернетыште муым: ик теорий почеш, корей калык да венгр-влак ожно ик йылме тÿшкашке пуреныт. Тиде теорий чын але уке, тугеже марий йылмат Мÿндыр Эрвелысе йылме-влак дене (корей, япон) родо лийыт, лектеш. Мутлан, марий йылмыште «ача», корей йылмыште «аппа», «аподжи» «отец» лиеш, «ава – омма», «каяш» – «када» (тыште «–яш» марий йылмыште да «–да» корей йылмыште глаголын тÿҥалтыш формо мутмучаш лиеш).

Йылме йоҥгалтме могырым корей йылмыште «ч», «к», «т» йÿк-влак чÿчкыдын вашлиялтыт. Такше корей йылмым руш йылме гоч огыл, марий гоч тунемаш куштылгырак. Ме гын тудым англичан йылме дене тунемына. Мый южгунам предложений-влакым марлаш кусарем, тыге умылаш сайрак. Предложений чоҥалтме структурышто икгайлык уло, глагол предложений мучаште шындалтеш. Мутлан, мый тений Йонджин колледжыште корей йылмым тунемам (кö, кунам, кушко/кушто, мом, ышташ). Марий йылме семынак корей йылмыште почешмут уло, предлог уке. Тыштак татар ÿдыр-влакат татар йылме дене икгайлыкым муыт. А такше, европейский да азиатский йылме-влак структур почеш кок тÿшкалан шелалтмым ончаш гын, марий ден татар йылмын корей йылме дене икгай улмыштым умылтараш лиеш. Тыге татар да марий йылмым палышылан корей йылмым тунемаш, структурыжым, логикыжым умылаш куштылгырак, шонем.

– Корейыште ик йылме. Мемнан кугу Российыштына тÿрлö йылман калык улмым нуно палат, очыни? Тендан шочмо йылмыда дене корей йылмым таҥастарен тунеммыда нерген нуно мом ойлат?

– Россий нерген шукынжо нимом огыт пале. Икымше ончалмаште, кореец-влакын тÿня нерген палаш пеш тöчымышт ок шижалт. Чыланжак огыл, но шуко еҥже. Россий гыч улмынам палымеке, чот öрыт. «Россий – пеш кугу да виян эл», маныт. Вес йылме дене мутланыше-влак нунылан пеш оҥайын чучыт. Нуно «шинчам карен» ончен шоген кертыт, пуйто ме вес планете гыч толынна. Изи йоча-влак мемнам ужын, шогалыт, англичан йылмыштым «практиковатлаш» тÿҥалыт, саламлалтыт. Шукыж годым тыгайрак мутланымаш шочеш:

– Hello!
– Hi!
– Nice to meet you!
– What is your name?
– Good-bye!

Российын кушто улмыжым чыланат огыт шинче гын, марий калыкым, мутат уке, огытат пале.

– Галина, ондакат тый вес эллаште лийынат. А тиде гана Корейыште мо тыланет эн öрыктарыше да вучыдымо лийын?

– Мый Европышто икмыняр гана лийынам. А кызыт Азий велне улам. Азий ден Европа чынжымак чот ойыртемалтыт. Мо Европышто тыглайлан шотлалтеш, тыште öрыктара да мöҥгешла. Мутлан, кочкыш шотышто. Кореец-влак рисым шуко кочкыт, тудыжо нунылан кинде да пареҥге шотеш лиеш. Тылеч посна кочкышышт пеш кочо, пурысан. Адак сырым огыт йöрате, но чеснок ден шоганым пеш чот пагалат. Тыште кочмо деч вара чайым огыт йÿ, ÿстембак вÿд гына шындалтеш.

– Тидым мыят Европыштак, Венгрийыште вашлийынам. Тушто кочыш деч ончыч яндар вÿд ÿстембак пуалтеш. Тугеже Корейыштат «чайный церемоний» огеш эртаралт?

– Чай церемоний шотышто нимом каласен ом керт, ала тидыже япон культурышто гына аралалт кодын. Кевытлаште коштын да еҥ-влак дене кутырымо гыч тыге ойлем: мо тугай шем чай – йöршын огыт пале. Тыглай кечыште нуно шулыктарыме кофем йÿыт да рис кушкыл гыч ыштыме ужар чайым.

Европышто лийынам, кызыт Корейыште улам да тыге каласен кертам: мöҥгысö кочыш деч тамле нимо уке. Ятыр ончыл эллаште искусственный кочкышым шуко кочкыт, тазалык нерген огыт шоналте. Мемнан калык тыгайыш огеш шу манын ÿшанен кодам!

– Тау, Галина, мемнам Корей илыш дене палдарыметлан. Пашат ушнен шогыжо. Марий Элыште тыйым тиде кеҥежым вучена.

Альбина Иванова
мутланен

Реклама

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s