Пиалдыме ÿмыр

Анжела Тимоева – Марий кугыжаныш университетын студенткыже, ончыклык журналист. Волжск районысо Корамас кундемын шочшыжо сылнымут деке шÿман, изинекак возкалаш йöрата. Анжела ятыр гана тÿрлö конкурслаште икымше верым налын. Мурпогыжо поян, кумда да келге шонымашан. Таче ме тыланда тудын ик произведенийжым лудаш темлена.

Пиалдыме ÿмыр

Ойлымаш

Ола урем дене какширак капан, куптыргылшо шÿргывылышан шоҥго ÿдырамаш ошкеда. Тÿжвач ончымаште тудлан иктаж 65-70 ийым пуаш лиеш. А чынжым гын мыняре? Кö пала, ала?

Теве тудо киндым ужалыме киоск воктелан чарнен шогале. Янда дене комыжлымо витрин вес велне улшо акым тÿткын эскерен шогыш. Вара кÿсен гычше кушкедалт пытыше оксагалтам луктын, тыгыде оксам кыртменак шотлаш пиже. Очыни, пытартыш оксаже. Вик коеш: шоҥго ÿдырамашлан ласка илыш пел шинчаж денат шыргыжалын огыл.

Кÿлеш наре шотлен ойырымеке, коштыргышо, кукшо кидшым шуялтыш. Вашешыже тудыжо шонгыеҥлан ик сукыр шем киндым пуэн, изи окнажым петырыш.

Ӱдырамаш налме сатужым кидысе сумкашкыже шуралтышат, шке корныжым умбакыже шуйыш.

Ты шоҥго ÿдырамаш – ончычсо туныктышо. Кызыт оласе тошто пöртын ик пачерыштыже ила. Ончалаш гын, шоналтет мо тудо туныктышо лийын манын? Нимыняр уке! А вет ала-кунам тудат йоча-влакын пагалыме туныктышышт, ача-ава-влакын тÿҥ эҥертышышт, а шке ешлан сай пелаш, поро ава лийын. Очыни, шкежат тунам тыгай илыш нерген шоналтенат огыл, моло семынак, пенсийыш лекмеке, ласка шоҥгылыкым вучен.

А илыш – йыжыҥан. Молан гын, чÿчкыдынак пÿрымаш сай еҥлан корно тореш тоям шуа. Тыгак лие Мария Николаевна денат.

1932 ий. Ик шыже кечын йöршеш палыдыме ош тÿняшке изи чумырка тольо. Павышка кува, шинчашöржö дене ончалын, вик пелештыш: «Шуко илаш огеш тÿҥал. Ила гынат, пиалдыме лиеш». Йочан аваже, Олю вате, икымше йочажым Павышка куван тыге вашлиймыжлан чылтак öрö. Но кугурак ваштареш мом ойла? «Илена, ужына» манын, чон падырашыжым оҥ пелен öндале.

Изи азалан Майрук лÿмым тушкалтышт. Юмылан тау, Павышка куван «Шуко илаш огеш тÿҥал» шомакше ыш шукталт. Изи ÿдыр кечын вияҥын, пеҥгыдем кушкын, аважлан полышкалыше лийын. Кандаш ияш лиймекше, Майрукым аваже тунемаш кумылаҥда. Ӱдыр, вуйым шупшде, кажне кечын пошкудо ялысе школыш корным тошкен, пÿсö уш-акылжым пеҥгыдемден. Вет тудо кугу лиймекше туныктышо лияш, йоча-влак коклаште лиеш шонен. Но…

1941 ий. Кеҥеж. Шочмо элна ÿмбалне кÿдырчö семын сар тÿҥалме нерген увер шарлен. Аваж ден изи Майрук ачажым сарыш ужатышт. Ынде ÿдырын тунемаш шонымыжо шыжымсе ош тÿтырала шулен йомо. Но аваже кузе гынат ик ÿдыржым илыш-корныш лукташлан, туныкташак шоныш. Тыге, ÿдыр сар жапын нелыжым чытенак, 1950 ийыште 10 классым пытарыш.

Умбакыже, ялысе кресаньыкын ÿдыржö туныктышо лияш шонен, Йошкар-Олашке тунемаш тольо. Могай куанже! Ялысе ÿдыр, да эше туныктышо! Студент радамыш ушнымыжлан аважат кузе йывыртыш.

Теве вич ий жапат шеҥгелан кодо. Майрукым, ындыже Мария Николаевнам, оласе ик школышко пашам ышташ колтышт. А кузе тудо шке шочмо верышкыже толнеже ыле? Но… йошкар дипломан самырык туныктышым олаштак кодышт, пачерымат пуышт. Икманаш, пашам ыште да иле веле.

Ты ийынак Мария Николаевна кок ийлан кугурак марий рвезым вашлие, келшаш тÿҥальыч. Идалык гыч сÿаным ышташ ойым пидыч. Майрукын аваже тореш ыш лий. Тек ÿдыржö илышыжым шке чоҥа, шонен, ик падырашыжым марлан пуыш.

Самырык еш оласе пачерыште келшен илен. А икмыняр жап гыч мужырын икымше йочашт шочын. Эргылан Сергей лÿмым пуышт. Йочан кугурак лиймекыже, самырык туныктышо адакат школышто пашам ышташ тÿҥале, а марийже, Иван Петрович, заводышто тыршен. Жап эртымеке, Мария Николаевнан кокымшо йочаже шочын. Ындыжым ача-авам ÿдыр йоча куандарен. Тудыжо чылт аважла койын, садлан Мария Николаевна шкеак лÿмым ойырен – Людмила.

Жап эртен. Кече – кечым, идалык идалыкым алмаштен. Йоча-влак кушкыныт, шканышт келшыше профессийым ойырен, тÿрлö вере чоҥештен пытеныт. А Мария Николаевна тугак йоча-влак коклаште жапым эртарен, нуным илышым чын умылаш туныктен. Ты жапыште пелашыже пырля пашам ыштыше-влак дене пырля чÿчкыдынак подылаш тÿҥалын, а варажым ÿмбакыже кидшымат нöлташ тоштын. А вет шоҥгылыкеш уныкам вучен веле илаш ыле. Но… уке. Эре ала-мом кычалтылын, вурседылын. Майрукым чаманен налше еҥжат уке, аважат шукертак ты тÿня дене чеверласен, йоча-влакат шке еш дене илат. Ӱдыржо тора Йÿдвел мландыште шке пиалжым муын. Ала-могай геологлан марлан лектын да тушанак лакемын. Эргыже гын – олаштак. Ик йочан ÿдырамаш дене ушнен, кече коклан йÿын-вурседыл илат. Эх, пÿрымашыжат! Чытыман вет авалан тыгайым. А вет кажне ава шочшыжо пиалан лийже, улан, келшен илыже, манын шона. Но мом Мария Николаевна ыштен кертеш? Шешке лийшыже тудын дене эсогыл, вашлиеш гынат, огеш пелеште.

Теве кушто улмаш Павышка куватын шомакше! Шоҥгемаш тÿҥалше ÿдырамаш кызыт гына аважын ойлымо ты мутым шарналтен.

Тылеч посна Мария Николаевна жап шудегече марийжым йомдарыш. Тудыжо йÿынак тынарыш шуо. Ик теле кечын йÿшö толынат, подъезд омсам почын пураш шотшо лийын огыл. Пöрт воктенак кылмен колен. Мыняре тунам Мария Николаевна шинчавÿдым йоктарыш. Вет осал, йÿшö гынат, шке марийже, йочаже-влакын ачашт.

Ынде тудо ялт шкетын кодын. Ӱдыр – тора йот мландыште, эргын аваж деке толаш жапшат уке. Эре пайрем, кредалмаш. Ситартышыжлан Мария Николаевна черланен возо. Шуко тургыжланымылан кöра шÿмжö коршташ тÿҥалын. Тиде амал денак тудлан инвалид группым пуышт да школышто туныктымыжымат чарныш. Эшежым ты жаплан пенсийыш лекташат жап шуын ыле. Туныктышо чылажымат шке вачÿмбалныже нумале, пеш вашке шоҥгеме.

Жап писын эрта. Шоҥго ÿдырамаш чÿчкыдынак самырык жапшым шарналта. А ончылно? Ончылно… шкет шоҥгылык. Тудо кузе-гынат пенсий оксажым ситараш шонен. Но, уке… кажне пенсий налме жапыште йÿшö эргыже толын, аваж ÿмбак шугыньо гай кидшым нöлтен. «На, тидыже киндетлан» манын, мыскылымыла 200 теҥгем гына кода. Вот тыге. Ик тылзе ты «шуко» оксам чылалан ситарыман. Теве кушто йочан «таужо». Ончо нуным, кушто, йол ÿмбак шогалте…

Реклама

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s